☛ ക്രിസ്തുയേശു മൂലക്കല്ലും അപ്പൊസ്തലന്മാരും പ്രവാചകന്മാരും എന്ന അടിസ്ഥാനത്തിന്മേൽ പണിയപ്പെട്ട ആദിമസഭയുടെ ദൈവോപദേശവും പിൽക്കാല പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ദൈവോപദേശവും തമ്മിൽ യതൊരു ബന്ധവുമില്ല. അപ്പൊസ്തലന്മാർ നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്ന ആദിസഭയ്ക്ക് നസറായനായ യേശു ദൈവമല്ലായിരുന്നു. ➟ദൈവം അത്ഭുതങ്ങൾ ചെയ്യിച്ച പുരുഷനും ➟ദൈവം മരണത്തിൽനിന്ന് ഉയിർപ്പിച്ച് മനുഷ്യരുടെ രക്ഷിതാവായ കർത്താവും ക്രിസ്തുവും ആക്കിയവനും ➟ദൈവത്തിൻ്റെ ദാസനും ➟ദൈവത്തിൻ്റെ അഭിഷിക്തനും ➟മോശെയെപ്പോലൊരു പ്രവാചകനും ആയിരുന്നു.
❶ ദൈവം അത്ഭുതങ്ങൾ ചെയ്യിച്ച പുരുഷൻ:
☛ അപ്പൊസ്തലന്മാരിൽ പ്രഥമനും പ്രധാനിയുമായ പത്രൊസിൻ്റെ പ്രഥമപ്രസംഗത്തിൽ ഇപ്രകാരം കാണാം: ➨❝യിസ്രായേൽ പുരുഷന്മാരേ, ഈ വചനം കേട്ടു കൊൾവിൻ. നിങ്ങൾ തന്നേ അറിയുംപോലെ ദൈവം അവനെക്കൊണ്ടു നിങ്ങളുടെ നടുവിൽ ചെയ്യിച്ച ശക്തികളും അത്ഭുതങ്ങളും അടയാളങ്ങളും കൊണ്ടു ദൈവം നിങ്ങൾക്കു കാണിച്ചു തന്ന പുരുഷനായി നസറായനായ യേശുവിനെ ദൈവം തന്റെ സ്ഥിര നിർണ്ണയത്താലും മുന്നറിവിനാലും ഏല്പിച്ചിട്ടു, നിങ്ങൾ അവനെ അധർമ്മികളുടെ കയ്യാൽ തറെപ്പിച്ചു കൊന്നു.❞ (പ്രവൃ, 2:22-23). ➟ഇവിടെപ്പറയുന്ന ❛പുരുഷൻ❜ മനുഷ്യരിലെ പുരുഷനാണ്. ഗ്രീക്കിൽ 𝗔𝗻𝗲𝗿 എന്നും ഇംഗ്ലീഷിൽ 𝗠𝗮𝗻 എന്നുമാണ്. ➟നസറായനായ യേശുവെന്ന മനുഷ്യൻ സ്വന്തശക്തിയാലല്ല അത്ഭുതങ്ങൾ പ്രവർത്തിച്ചത്; ➟ദൈവം യിസ്രായേൽ ജനത്തിൻ്റെ നടുവിൽ അവനെക്കൊണ്ട് അത്ഭുതങ്ങൾ ചെയ്യിച്ചതാണ്: (പ്രവൃ, 10:38). ➟അപ്പൊസ്തലന്മാരുടെ ആദിമസഭയ്ക്ക് നസറായായ യേശു ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, പത്രൊസ് അവനെ ❛പുരുഷൻ❜ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുമായിരുന്നോ❓ ➟അവൻ സ്വന്തമായി അത്ഭുതങ്ങൾ ചെയ്തു എന്നല്ലാതെ, ➟ദൈവം അവനെക്കൊണ്ട് അത്ഭുതങ്ങൾ ചെയ്യിച്ചു എന്ന് പറയുമായിരുന്നോ❓
☛ യഹോവ തന്നേ ദൈവം, മറ്റൊരുത്തനുമില്ല:
➦ യെഹൂദാരാജ്യത്ത്, യെഹൂദന്മാരായ ശിഷ്യന്മാരുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ, യെഹൂദനായ യേശുക്രിസ്തു മുഖാന്തരമാണ് സഭ സ്ഥാപിതമായത്. ➟യെഹൂദന്മാർക്ക് യഹോവയല്ലാതെ മറ്റൊരു ദൈവമില്ല: (ആവ, 6:4). ➟പിതാവായ യഹോവയല്ലാതെ മറ്റൊരു ദൈവം സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും ഇല്ലെന്നാണ് പഴയപുതിയനിയമങ്ങളിലെ യെഹൂദാഭക്തന്മാരും യെഹൂദനായ യേശുക്രിസ്തുവും അസന്ദിഗ്ദ്ധമായി പഠിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്: ➨❝മീതെ സ്വർഗ്ഗത്തിലും താഴെ ഭൂമിയിലും യഹോവ തന്നേ ദൈവം, മറ്റൊരുത്തനുമില്ല എന്നു നീ ഇന്നു അറിഞ്ഞു മനസ്സിൽ വെച്ചുകൊൾക.❞ (ആവ, 4:39 ⁃⁃ആവ, 3:24;യോശു, 2:11;1രാജാ, 8:23;2ദിന, 6:14;സങ്കീ, 73:25). ➨❝ആകാശത്തിലോ (𝐇𝐞𝐚𝐯𝐞𝐧) ഭൂമിയിലോ ദേവന്മാർ (𝐠𝐨𝐝𝐬) എന്നു പേരുള്ളവർ (വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ) ഉണ്ടെന്നുവരികിലും പിതാവായ ഏക ദൈവമേ നമുക്കുള്ളു; അവൻ സകലത്തിന്നും കാരണഭൂതനും നാം അവന്നായി ജീവിക്കേണ്ടതും ആകുന്നു.❞ (1കൊരി, 8:5-6 ⁃⁃ റോമ, 16:26, എഫെ, 4:6; 1തിമൊ, 1:17; യൂദാ, 1:24). ➟ക്രിസ്തു തൻ്റെ ശുശ്രൂഷയിലൂടെയും മഹാപൂരോഹിത്യ പ്രാർത്ഥനയിലൂടെയും അക്കാര്യമാണ് അസന്ദിഗ്ദ്ധമായി പഠിപ്പിച്ചത്: (മത്താ, 4:10; മത്താ, 24:36; മർക്കൊ, 12:29; യോഹ, 5:44; യോഹ, 17:3). ➟അപ്പോൾ, ആദിമസഭയ്ക്ക് യേശുക്രിസ്തു ദൈവമല്ലായിരുന്നു എന്ന് സംശയലേശമന്യേ മനസ്സിലാക്കാം.
❷ രക്ഷിതാവായ കർത്താവും ക്രിസ്തുവും:
☛ ❝ദൈവം നിങ്ങൾക്കു കാണിച്ചു തന്ന പുരുഷനായി നസറായനായ യേശുവിനെ ദൈവം തന്റെ സ്ഥിര നിർണ്ണയത്താലും മുന്നറിവിനാലും ഏല്പിച്ചിട്ടു, നിങ്ങൾ അവനെ അധർമ്മികളുടെ കയ്യാൽ തറെപ്പിച്ചു കൊന്നു; ദൈവമോ മരണപാശങ്ങളെ അഴിച്ചിട്ടു അവനെ ഉയിർത്തെഴുന്നേല്പിച്ചു. മരണം അവനെ പിടിച്ചു വെക്കുന്നതു അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു.❞ (പ്രവൃ, 2:23-24). ➟ആദ്യവാക്യം നോക്കുക: ➨❝നിങ്ങൾ അവനെ അധർമ്മികളുടെ കയ്യാൽ തറെപ്പിച്ചു കൊന്നു.❞ ➟യെഹൂദന്മാർ അധർമ്മികളുടെ കയ്യാൽ തറെപ്പിച്ചു കൊന്നത് മരണമില്ലാത്ത ദൈവത്തെയല്ല; ➟നസറായനായ യേശു എന്ന പുരുഷനെയാണ്: (1തിമൊ, 6:16). ➟അടുത്തവാക്യം: ➨❝ദൈവമോ മരണപാശങ്ങളെ അഴിച്ചിട്ടു അവനെ ഉയിർത്തെഴുന്നേല്പിച്ചു.❞ ➟നസറായനായ യേശു എന്ന പുരുഷൻ തന്നെത്താൾ മരണത്തിൽനിന്ന് ഉയിർത്തതല്ല; ➟ദൈവം അവനെ മരണത്തിൽനിന്ന് ഉയിർപ്പിച്ചതാണ്. ➟മരിച്ചവനല്ല; മരിച്ചവരിൽനിന്നിന്ന് ഉയിർപ്പിച്ചവനാണ് ദൈവം.
☛ ❝ആകയാൽ നിങ്ങൾ ക്രൂശിച്ച ഈ യേശുവിനെ തന്നേ ദൈവം കർത്താവും ക്രിസ്തുവുമാക്കിവെച്ചു എന്നു യിസ്രായേൽ ഗൃഹം ഒക്കെയും നിശ്ചയമായി അറിഞ്ഞുകൊള്ളട്ടെ.❞ (പ്രവൃ, 2:36). ➟യെഹൂദന്മാർ ക്രൂശിച്ച യേശുവിനെയാണ് ദൈവം കർത്താവും ക്രിസ്തുവുമാക്കി വെച്ചത്.
☛ ❝നിങ്ങൾ മരത്തിൽ തൂക്കിക്കൊന്ന യേശുവിനെ നമ്മുടെ പിതാക്കന്മാരുടെ ദൈവം ഉയിർപ്പിച്ചു; യിസ്രായേലിന്നു മാനസാന്തരവും പാപമോചനവും നല്കുവാൻ ദൈവം അവനെ പ്രഭുവായും രക്ഷിതാവായും തന്റെ വലങ്കയ്യാൽ ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു.❞ (പ്രവൃ, 5:30-31). ➟ഇവിടെയും ശ്രദ്ധിക്കുക: യെഹൂദന്മാർ മരത്തിൽ തൂക്കിക്കൊന്ന യേശുവിനെ പിതാക്കന്മാരുടെ ദൈവം ഉയിർപ്പിച്ചിട്ട്, അവർക്കുതന്നെ പ്രഭുവായും രക്ഷിതാവായും തന്റെ വലങ്കയ്യാൽ ഉയർത്തുകയാണ് ചെയ്തത്. ➟അതുകൊണ്ടാണ്, ദൈവം മരിച്ചവരിൽനിന്ന് ഉയിർപ്പിച്ച നസറായനായ യേശുക്രിസ്തു അല്ലാതെ മറ്റൊരു രക്ഷകനില്ലെന്നും രക്ഷയ്ക്കായി മറ്റൊരു നാമവുമില്ലെന്നും പത്രൊസ് പറഞ്ഞത്: (പ്രവൃ, 4:10-12)
☛ ദൈവകൂപയും ഏകമനുഷ്യൻ്റെ കൃപയും:
➦ ദൈവകൃപയും ഏകമനുഷ്യനായ യേശുക്രിസ്തുവിൻ്റെ കൃപയുമാണ് മനുഷ്യൻ്റെ രക്ഷ: (റോമ, 5:15;പ്രവൃ, 15:11). ➟നമ്മുടെ പാപങ്ങളെ തൻ്റെ ശരീരത്തിൽ വഹിച്ചുകൊണ്ട് (1പത്രൊ, 2:24), ഏകദൈവത്തിനും മനുഷ്യർക്കുമിടയിൽ മദ്ധ്യസ്ഥനായ മഹാപുരോഹിതനായി നിന്നുകൊണ്ട്, ➟തന്നെത്താൻ ദൈവത്തിന് യാഗമാക്കിയ മനുഷ്യനായ ക്രിസ്തുയേശുവിനെ മരണത്തിൽനിന്ന് ഉയിർപ്പിച്ചിട്ടാണ്, ➟മനുഷ്യരുടെ രക്ഷിതാവായ കർത്താവും ക്രിസ്തുവായി ദൈവം തൻ്റെ വലങ്കയ്യാൽ ഉയർത്തിയത്: (1തിമൊ, 2:5-6;പ്രവൃ, 2:23-24;2:36;5:31). ➟ദൈവം മരണത്തിൽനിന്ന് ഉയിർപ്പിച്ച് നമ്മുടെ രക്ഷിതാവായ കർത്താവാക്കിയ, ➨❝യേശുവിനെ കർത്താവു എന്നു വായികൊണ്ടു ഏറ്റുപറകയും ദൈവം അവനെ മരിച്ചവരിൽ നിന്നു ഉയിർത്തെഴുന്നേല്പിച്ചു എന്നു ഹൃദയംകൊണ്ടു വിശ്വസിക്കയും ചെയ്താൽ നീ രക്ഷിക്കപ്പെടും❞ എന്നാണ് പൗലൊസ് പറയുന്നത്: (റോമ, 10:9). ➟പിതാവായ ഏകദൈവത്തെയും മനുഷ്യനായ ക്രിസ്തുയേശുവിനെയുമാണ് ജാതികൾ രക്ഷയ്ക്കായി വിശ്വസിക്കേണ്ടത്: (1തിമൊ, 2:4-7). ➟അല്ലാതെ, മരണമില്ലാത്ത ദൈവം മരിച്ചുവെന്നും വേറൊരു ദൈവം ഉയിർപ്പിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കുന്നത് രക്ഷയല്ല; ശിക്ഷയാണ്. ➨[കാണുക:ദൈവത്തിൻ്റെ ഇച്ഛ,ക്രിസ്തുവിനെ അറിയുക; ക്രിസ്ത്യാനിയാകുക]. ➟അപ്പൊസ്തലന്മാരുടെ ആദിമസഭയ്ക്ക് നസറായായ യേശു ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, ➟ദൈവം അവനെ മരണത്തിൽനിന്ന് ഉയിയിർപ്പിച്ച് രക്ഷിതാവായ കർത്താവും ക്രിസ്തുവുമാക്കി എന്ന് പത്രൊസ് പറയുമായിരുന്നോ❓
❸ ദൈവത്തിൻ്റെ ദാസൻ:
☛ ❛ദൈവത്തിൻ്റെ ദാസൻ❜ (𝐒𝐞𝐫𝐯𝐚𝐧𝐭 𝐨𝐟 𝐆𝐨𝐝) ആദിമസഭ അവനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്: ➨❝അബ്രാഹാമിന്റെയും യിസ്ഹാക്കിന്റെയും യാക്കോബിന്റെയും ദൈവമായ നമ്മുടെ പിതാക്കന്മാരുടെ ദൈവം തന്റെ ദാസനായ യേശുവിനെ മഹത്വപ്പെടുത്തി; അവനെ നിങ്ങൾ ഏല്പിച്ചുകൊടുക്കയും അവനെ വിട്ടയപ്പാൻ വിധിച്ച പീലാത്തൊസിന്റെ മുമ്പിൽവെച്ചു തള്ളിപ്പറയുകയും ചെയ്തു.❞ (പ്രവൃ, 3:13). ➟ആദിമസഭയുടെ ചരിത്രം പറയുന്ന പ്രവർത്തികളുടെ പുസ്തകത്തിൽ നാലുപ്രാവശ്യം അവനെ ❛ദാസൻ❜ (𝐒𝐞𝐫𝐯𝐚𝐧𝐭) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ➟❛പൈസ്❜ (𝐏𝐚𝐢𝐬) എന്ന ഗ്രീക്കുപദം യേശുവിന് ആറുപ്രാവശ്യം ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. (ലൂക്കൊ, 2:43 ⁃⁃ മത്താ, 12:17; പ്രവൃ, 3:13; 3:26; 4:27; 4:30). ➟അതിൽ ലൂക്കൊസിൽ ❛ബാലൻ❜ (𝐁𝐨𝐲) എന്നും ബാക്കിയെല്ലായിടത്തും ❛ദാസൻ❜ (𝐒𝐞𝐫𝐯𝐚𝐧𝐭) എന്നുമാണ്. ➟ഇത് കുട്ടികളെയും ദാസൻ/സേവകനെയും അഭിന്നമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പദമാണ്. ➟ഇതേപദം യിസ്രായേലിന് ഒരുപ്രാവശ്യവും ദാവീദിന് രണ്ടുപ്രാവശ്യവും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്: (ലൂക്കൊ, 1:55 ⁃⁃ ലൂക്കൊ, 1:71; പ്രവൃ, 4:26). ➟അപ്പൊസ്തലന്മാരുടെ ആദിമസഭയ്ക്ക് നസറായായ യേശു ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, അവനെ ❛ദൈവത്തിൻ്റെ ദാസൻ❜ (𝐒𝐞𝐫𝐯𝐚𝐧𝐭 𝐨𝐟 𝐆𝐨𝐝) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുമായിരുന്നോ❓
❹ ദൈവത്തിൻ്റെ അഭിഷിക്തൻ:
☛ ❝നീ അഭിഷേകം ചെയ്ത യേശു എന്ന നിന്റെ പരിശുദ്ധദാസനു വിരോധമായി ഹെരോദാവും പൊന്തിയൊസ് പീലാത്തൊസും ജാതികളും യിസ്രായേൽ ജനവുമായി ഈ നഗരത്തിൽ ഒന്നിച്ചുകൂടി.❞ (പ്രവൃ, 4:27). ➟അടുത്തവാക്യം: ➨❝നസറായനായ യേശുവിനെ ദൈവം പരിശുദ്ധാത്മാവിനാലും ശക്തിയാലും അഭിഷേകം ചെയ്തതും ദൈവം അവനോടുകൂടെ ഇരുന്നതുകൊണ്ടു അവൻ നന്മചെയ്തും പിശാചു ബാധിച്ചവരെ ഒക്കെയും സൌഖ്യമാക്കിയുംകൊണ്ടു സഞ്ചരിച്ചതുമായ വിവരം തന്നേ നിങ്ങൾ അറിയുന്നുവല്ലോ.❞ (പ്രവൃ, 10:38). ➟ഈ രണ്ട് വാക്യങ്ങൾ പരിശോദിച്ചാൽ, നസറായനായ യേശുവിനെ ദൈവമല്ല; ദൈവത്താൽ അഭിഷേകം പ്രാപിച്ച മനുഷ്യനാണെന്ന് ആർക്കും മനസ്സിലാകും. ➟ദൈവം അഭിഷിക്തനല്ല; അഭിഷേകദാതാവാണ്. ➟ദൈവം ദൈവത്തെയല്ല; മനുഷ്യനെയാണ് അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത്. ➟ദൈവത്തിന് അനേകം ക്രിസ്തുക്കൾ (അഭിഷിക്തന്മാർ) ഉണ്ട്. ➟ഉദാ: (2ശമൂ, 23:1). ➟എന്നാൽ അതിൽ ഒരു ദൂതനെപ്പോലും കാണാൻ കഴിയില്ല. ➟എന്തെന്നാൽ ദൂതന്മാരെ ദൈവം ശക്തന്മാരായാണ് സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്: (2രാജാ, 19:35). ➟യേശു ദൂതന്മാരെക്കാൾ അല്പമൊരു താഴ്ചവന്ന (എബ്രാ, 2:9) ദേഹവും (1പത്രൊ, 2:24) ദേഹിയും (മത്താ, 26:38) ആത്മാവുമുള്ള (ലൂക്കൊ, 23:46) പാപരഹിതനായ (1യോഹ, 3:5) മനുഷ്യൻ (യോഹ, 8:40) ആയതുകൊണ്ടാണ്, ➟ദൈവം തൻ്റെ ആത്മാവിനാൽ അഭിഷേകംചെയ്ത് അവനെ ബലപ്പെടുത്തിയത്. ➟യോർദ്ദാനിൽവെച്ച് ദൈവത്താൽ അഭിഷേകംപ്രാപിച്ച് ക്രിസ്തു ആയശേഷം (ലൂക്കൊ, 3:22) പിന്നെ വായിക്കുന്നത്: ➨❝പരിശുദ്ധാത്മാവു നിറഞ്ഞവനായി യോർദ്ദാൻ വിട്ടു മടങ്ങി❞ എന്നാണ്: (ലൂക്കൊ, 4:1). ➟അഭിഷേകത്താൽ ലഭിച്ച ആത്മാവിൻ്റെ ശക്തിയോടെയാണ് താൻ മൂന്നരവർഷം ശുശ്രൂഷിച്ചത്: (ലൂക്കൊ, 4:14-15). ➟അപ്പൊസ്തലന്മാരുടെ ആദിമസഭയ്ക്ക് നസറായായ യേശു ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, ➟ദൈവം അഭിഷേകംചെയ്ത പരിശുദ്ധദാസൻ എന്ന് അവനെ വിശേഷിപ്പിക്കുമായിരുന്നോ❓
❺ മോശെയെപ്പോലൊരു പ്രവാചകൻ:
☛ പഴയനിയമ പ്രവചനം ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട്, യേശു മോശെയെപ്പോലൊരു പ്രവാചകനാണെന്നാണ് പത്രൊസ് പഠിപ്പിച്ചത്: ➨❝ദൈവമായ കർത്താവു നിങ്ങളുടെ സഹോദരന്മാരിൽനിന്നു എന്നെപ്പോലെ ഒരു പ്രവാചകനെ നിങ്ങൾക്കു എഴുന്നേല്പിച്ചുതരും; അവൻ നിങ്ങളോടു സംസാരിക്കുന്ന സകലത്തിലും നിങ്ങൾ അവന്റെ വാക്കു കേൾക്കേണം. ആ പ്രവാചകന്റെ വാക്കു കേൾക്കാത്ത ഏവനും ജനത്തിന്റെ ഇടയിൽ നിന്നു ഛേദിക്കപ്പെടും❞ എന്നു മോശെ പറഞ്ഞുവല്ലോ: (പ്രവൃ, 3:22-23). ➟പഴയനിയമത്തിൽനിന്ന് മോശെ ഉദ്ധരിച്ച ഈ വേദഭാഗത്തിൻ്റെ സവിശേഷത എന്താണെന്ന് ചോദിച്ചാൽ, ➟ഇവിടെ യേശു മോശെയെപ്പോലൊരു പ്രവാചകനാണെന്ന് പഠിപ്പിച്ചത് മനുഷ്യരാരുമല്ല; യഹോവയായ ഏകദൈവമാണ്: (ആവ, 18:18-19). ➟തൻ്റെ സ്രഷ്ടാവായ ഏകദൈവത്തിൻ്റെ വാക്കുകൾ ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ടാണ്, യേശു മോശെയെപ്പോലൊരു പ്രവാചകനാണെന്നാണ് പത്രൊസ് പഠിപ്പിച്ചത്. ➟നസറായായ യേശു ദൈവമായിരുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ മനുഷ്യനായ മോശെയെപ്പോലൊരു പ്രവാചകനാണെന്ന് ദൈവം പറയുമായിരുന്നോ❓ ➟അപ്പൊസ്തലന്മാരുടെ ആദിമസഭയ്ക്ക് നസറായായ യേശു ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, ➟അവൻ മോശെയെപ്പോലൊരു പ്രവാചകനാണെന്ന് അപ്പൊസ്തലന്മാരിൽ പ്രഥമനും പ്രധാനിയുമായ പത്രൊസ് പഠിപ്പിക്കുമായിരുന്നോ❓
☛ പരിശുദ്ധാത്മാവും കൃപയും ശക്തിയും നിറഞ്ഞവനായ സ്തെഫാനൊസിൻ്റെ പ്രസംഗത്തിലും ഇക്കാര്യം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ➨❝ദൈവം നിങ്ങളുടെ സഹോദരന്മാരിൽ നിന്നു എന്നെപ്പോലെ ഒരു പ്രവാചകനെ നിങ്ങൾക്കു എഴന്നേല്പിച്ചുതരും എന്നു യിസ്രായേൽ മക്കളോടു പറഞ്ഞ മോശെ അവൻ തന്നേ.❞ (പ്രവൃ, 7:37). ➟സ്തെഫാനൊസ് ഉദ്ധരിച്ചത് ദൈവവുമായി അഭിമുഖമായും സ്പഷ്ടമായും സംസാരിച്ച മോശെയുടെ പ്രവചനമാണ്: (ആവ, 18:15). ➟നസറായായ യേശു ദൈവമായിരുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ എന്നെപ്പോലെ ഒരു പ്രവാചകനാണെന്ന് ദൈവഗൃഹത്തിലൊക്കെയും വിശ്വസ്തൻ എന്ന് പേർപെട്ട മോശെ പറയുമായിരുന്നോ❓ ➟അപ്പൊസ്തലന്മാരുടെ ആദിമസഭയ്ക്ക് നസറായായ യേശു ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, ➟അവൻ മോശെയെപ്പോലെ ഒരു പ്രവാചകനാണെന്ന് പരിശുദ്ധാത്മാവ് നിറഞ്ഞവനായ സ്തെഫാനൊസ് പറയുമായിരുന്നോ❓ ➟യേശുവിനെ ദൈവമാക്കുന്നവർ താൻ ദൈവമല്ലെന്ന് പഠിപ്പിച്ച യേശുവിനോടും, ➟യേശു ദൈവമല്ലെന്ന് പഠിപ്പിച്ച യഹോവയോടുമാണ് മത്സരിക്കുന്നത്.
❻ ആദിമസഭയുടെ ദൈവം:
☛ ആദിമസഭയുടെ ദൈവം യേശുക്രിസ്തു ആയിരുന്നില്ല; യേശുക്രിസ്തുവിൻ്റെ ദൈവം ആയിരുന്നു. ➟ആദിമസഭയിലെ രണ്ട് പ്രധാന അപ്പൊസ്തലന്മാരാണ് പത്രൊസും പൗലൊസും. ➟പത്രൊസ് പരിച്ഛേദനക്കാരുടെ അപ്പൊസ്തലനും, ➟പൗലൊസ് ജാതികളുടെ അപ്പൊസ്തലനുമാണ്. ➟രണ്ടുപേരുടെയും ദൈവം യേശുക്രിസ്തുവല്ല; ➟യേശുക്രിസ്തുവിൻ്റെ ദൈവമായ പിതാവായ യഹോവയാണ്:
☛ പത്രൊസിൻ്റെ ദൈവം: ➨❝നമ്മുടെ കർത്താവായ യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ ദൈവവും പിതാവുമായവന്നു സ്തോത്രം. അവൻ മരിച്ചവരുടെ ഇടയിൽനിന്നുള്ള യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ പുനരുത്ഥാനത്താൽ തന്റെ കരുണാധിക്യപ്രകാരം നമ്മെ ജീവനുള്ള പ്രത്യാശെക്കായി,❞ (1പത്രൊ, 1:3). ➟⟦ഈ വാക്യം സത്യവേദപുസ്തകത്തിൽ കൃത്യമല്ല; മലയാളത്തിലെ 𝐄𝐑𝐕 പരിഭാഷയോ, ഗ്രീക്കോ, ഇംഗ്ലീഷോ പരിശോധിക്കുക⟧ ➟പത്രൊസ് സ്തോത്രം ചെയ്യുന്നത് യേശുക്രിസ്തുവിനല്ല; യേശുക്രിസ്തുവിൻ്റെ ദൈവത്തിനാണ്. ➟സത്യദൈവത്തിന് ഒരു ദൈവം ഉണ്ടാകില്ല എന്ന ശിശുസഹജമായ അറിവുപോലും ഇല്ലാത്തവരാണ് ക്രൈസ്തവരിൽ അധികവും. ➟യേശുക്രിസ്തു ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, ➟നമ്മുടെ കർത്താവായ യേശുക്രിസ്തുവിൻ്റെ ദൈവം എന്നൊരു ദൈവം ഉണ്ടാകുമായിരുന്നോ❓ ➟അടുത്തവാക്യം: ➨❝നിങ്ങളും ജീവനുള്ള കല്ലുകൾ എന്നപോലെ ആത്മികഗൃഹമായി യേശുക്രിസ്തുമുഖാന്തരം ദൈവത്തിന്നു പ്രസാദമുള്ള ആത്മികയാഗം കഴിപ്പാന്തക്ക വിശുദ്ധപുരോഹിതവർഗ്ഗം ആകേണ്ടതിന്നു പണിയപ്പെടുന്നു.❞ (1പത്രൊ, 2:5). ➟പത്രൊസ് ആത്മികയാഗം കഴിക്കാൻ പറയുന്നത് യേശുക്രിസ്തുവിനല്ല; ➟അവൻ മുഖാന്തരം അവൻ്റെ ദൈവത്തിനാണ്. ➟യേശുക്രിസ്തു ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, ➟നിങ്ങൾ യേശുക്രിസ്തു മുഖാന്തരം ദൈവത്തിന് ആത്മീയയാഗം കഴിപ്പാൻ പണിയപ്പെടുന്നു എന്ന് പറയുമായിരുന്നോ❓
☛ പൗലൊസിൻ്റെ ദൈവം: ➟പൗലൊസ് യേശുക്രിസ്തുവിൻ്റെ ദൈവത്തെ വാഴ്ത്തുകയും സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആറുവാക്യങ്ങളുണ്ട്: ➨❝നമ്മുടെ കർത്താവായ യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ ദൈവവും പിതാവുമായി എന്നേക്കും വാഴ്ത്തപ്പെട്ടവൻ ഞാൻ ഭോഷ്കല്ല പറയുന്നതു എന്നറിയുന്നു.❞ (2കൊരി, 11:31; എഫെ, 1:3; എഫെ, 1:17 ⁃⁃ റോമ, 15:5; 2കൊരി, 1:3; കൊലൊ, 1:5; 1പത്രൊ, 1:3). ➟⟦ഇവിടെയും സംശയമുള്ള വാക്യങ്ങൾ ഗ്രീക്കിലോ ഇംഗ്ലീഷിലോ നോക്കുക⟧ ➟പൗലൊസ് യേശുക്രിസ്തുവിനെയല്ല വാഴ്ത്തുകയും സ്തുതിക്കുകയും സ്തോത്രം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നത്; ➟യേശുക്രിസ്തുവിൻ്റെ ദൈവത്തെയാണ്. യേശുക്രിസ്തു ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, ➟യേശുക്രിസ്തുവിനും ഒരു ദൈവം ഉണ്ടാകുമായിരുന്നോ❓ ➟അടുത്തവാക്യം: ➨❝നിങ്ങളുടെ വിശ്വാസം സർവ്വലോകത്തിലും പ്രസിദ്ധമായിരിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ ആദ്യം തന്നേ എന്റെ ദൈവത്തിന്നു യേശുക്രിസ്തുമുഖാന്തരം നിങ്ങൾക്കെല്ലാവർക്കും വേണ്ടി സ്തോത്രം ചെയ്യുന്നു.❞ (റോമ, 1:8 ⁃⁃ 2:16; 5:11; 5:21; 7:25; 1കൊരി, 15:57). ➟ഇവിടെ പൗലൊസ് സ്തോത്രം ചെയ്യുന്നത് യേശുക്രിസ്തുവിനല്ല; ➟യേശുക്രിസ്തു മുഖാന്തരം തൻ്റെ ദൈവത്തിനാണ്. ➟യേശുക്രിസ്തു ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, ➟യേശുക്രിസ്തു മുഖാന്തരം എൻ്റെ ദൈവത്തിന് സ്തോത്രം ചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുമായിരുന്നോ❓ ➟അടുത്തവാക്യം: ➨❝ഏകജ്ഞാനിയായ ദൈവത്തിന്നു യേശുക്രിസ്തുമുഖാന്തരം എന്നെന്നേക്കും മഹത്വം ഉണ്ടാകുമാറാകട്ടെ. ആമേൻ.❞ (റോമ, 16:26). ➟ഇവിടെപ്പറയുന്ന ❛ഏകജ്ഞാനിയായ ദൈവം❜ ഗ്രീക്കിൽ ❛𝗠𝗼𝗻𝗼𝘀 𝘀𝗼𝗽𝗵𝗼𝘀 𝗧𝗵𝗲𝗼𝘀❜ ആണ്. ➟ഇംഗ്ലീഷിൽ ❛𝗧𝗵𝗲 𝗼𝗻𝗹𝘆 𝘄𝗶𝘀𝗲 𝗚𝗼𝗱❜ ആണ്. ➟യേശുക്രിസ്തുവും ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, ❛𝗧𝗵𝗲 𝗼𝗻𝗹𝘆 𝘄𝗶𝘀𝗲 𝗚𝗼𝗱❜ എന്ന പ്രയോഗംതന്നെ അബദ്ധമാകില്ലേ❓
☛ യേശുവിൻ്റെ സഹോദരനായ യൂദായുടെ ദൈവം: ➨❝നമ്മുടെ കർത്താവായ യേശുക്രിസ്തുമുഖാന്തരം നമ്മുടെ രക്ഷിതാവായ ഏകദൈവത്തിന്നു തന്നേ, സർവ്വകാലത്തിന്നുമുമ്പും ഇപ്പോഴും സദാകാലത്തോളവും തേജസ്സും മഹിമയും ബലവും അധികാരവും ഉണ്ടാകുമാറാകട്ടെ. ആമേൻ.❞ (യൂദാ 1:24). ➟ഇത് യേശുക്രിസ്തുവിൻ്റെ സ്വന്തസഹോദരനായ, അപ്പൊസ്തലൻ അല്ലാത്ത യൂദാ എഴുതിയതാണ്. ➟യൂദാ തേജസ്സും മഹിമയും ബലവും അധികാരവും അർപ്പിക്കുന്നത് യേശുക്രിസ്തുവിനല്ല; ➟അവൻ മുഖാന്തരം നമ്മുടെ രക്ഷിതാവായ ഏകദൈവത്തിനാണ്. ➟ഇവിടെയും ❛ഏകജ്ഞാനിയായ ദൈവം❜ ഗ്രീക്കിൽ ❛𝗠𝗼𝗻𝗼𝘀 𝘀𝗼𝗽𝗵𝗼𝘀 𝗧𝗵𝗲𝗼𝘀❜ ആണ്. ഇംഗ്ലീഷിൽ ❛𝗧𝗵𝗲 𝗼𝗻𝗹𝘆 𝘄𝗶𝘀𝗲 𝗚𝗼𝗱❜ ആണ്. ➟യേശുക്രിസ്തുവും ദൈവമായിരുന്നെങ്കിൽ, ❛𝗧𝗵𝗲 𝗼𝗻𝗹𝘆 𝘄𝗶𝘀𝗲 𝗚𝗼𝗱❜ ആരാണെന്ന് പറയും❓
☛ എൻ്റെ ദൈവവും നിങ്ങളുടെ ദൈവവും:
☛ ഉയിർന്നെഴുന്നേറ്റ യേശു മഗ്ദലക്കാരത്തി മറിയയോട് പറഞ്ഞത് ശ്രദ്ധിക്കുക: ➨❝എന്റെ പിതാവും നിങ്ങളുടെ പിതാവും എന്റെ ദൈവവും നിങ്ങളുടെ ദൈവവുമായവന്റെ അടുക്കൽ ഞാൻ കയറിപ്പോകുന്നു എന്നു അവരോടു പറക എന്നു പറഞ്ഞു.❞ (യോഹ, 20:17 ⁃⁃ മത്താ, 27:46; മർക്കൊ, 15:33). ➟ഈ വേദഭാഗം ശ്രദ്ധിക്കുക: എന്റെ പിതാവും ദൈവവും നിങ്ങളുടെ പിതാവും ദൈവവും ഒരുവനാണെന്നാണ് യേശു പഠിപ്പിച്ചത്. ➟അതായത്, യേശു ആരുടെയും ദൈവമല്ല; ➟യേശുവിൻ്റെയും നമ്മുടെയും ദൈവം പിതാവായ യഹോവ ഒരുത്തൻ മാത്രമാണ്. ➟അതുകൊണ്ടാണ്, ആദിമസഭ നമ്മുടെ മദ്ധ്യസ്ഥനും മറുവിലയുമായ യേശുക്രിസ്തു മുഖാന്തരം അവൻ്റെയും നമ്മുടെയും ദൈവത്തിന് സ്തുതി സ്തോത്രങ്ങൾ അർപ്പിച്ചത്❓ ➟എൻ്റെയും നിങ്ങളുടെയും ദൈവം ഒരുവനാണെന്ന് പഠിപ്പിച്ച യേശുക്രിസ്തുവിനെപ്പോലും വിശ്വസിക്കാത്തവരാണ് ക്രൈസ്തവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും.
❼ പുരുഷനായ നസറായനായ യേശു:
☛ അപ്പൊസ്തലന്മാരും എഴുത്തുകാരും ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യേശുവിനെ നേരിട്ടുകണ്ട എല്ലാവരും ദൈവപുത്രൻ മനുഷ്യനാണെന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്: ➨❝ഈ മനുഷ്യൻ ദൈവപുത്രൻ ആയിരുന്നു സത്യം എന്നു പറഞ്ഞു.❞ (മർക്കൊ, 15:39). ➟❛മനുഷ്യൻ❜ (𝐌𝐚𝐧) എന്നത് യേശുവിൻ്റെ ❛പ്രകൃതിയും❜ (𝐍𝐚𝐭𝐮𝐫𝐞) ❛പുത്രൻ❜ (𝐒𝐨𝐧) എന്നത് ഏകമനുഷ്യനായ യേശുവിൻ്റെ ❛പദവിയും❜ (𝐓𝐢𝐭𝐥𝐞) ആണ് (റോമ, 5:15). ➟മനുഷ്യൻ (മത്താ, 26:72), ➟യേശു എന്നു പേരുള്ള മനുഷ്യൻ (യോഹ, 9:11), ➟പുരുഷനായ (𝐌𝐚𝐧) നസറായനായ യേശു (പ്രവൃ, 2:23), ➟ഏകമനുഷ്യനായ യേശുക്രിസ്തു (റോമ, 5:15), ➟മനുഷ്യൻ (1കൊരി, 15:21), ➟രണ്ടാം മനുഷ്യൻ (1കൊരി, 15:47), ➟ഏകപുരുഷൻ (𝐨𝐧𝐞 𝐌𝐚𝐧) (2കൊരി, 11:2), ➟മനുഷ്യനായ ക്രിസ്തുയേശു (1തിമൊ, 2:6).
☛ ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അവനെ നേരിട്ടുകണ്ട എല്ലാത്തരം ആളുകളും അവൻ മനുഷ്യനാണെന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്: ➟യോഹന്നാൻ സ്നാപകൻ (യോഹ, 1:30), ➟പുരുഷാരം (മത്താ, 9:8), ➟ശമര്യാസ്ത്രീ (യോഹ, 4:29), ➟ചേകവർ (യോഹ, 7:46), ➟പിറവിക്കുരുടൻ (യോഹ, 9:11), ➟പരീശന്മാർ (യോഹ, 9:16), ➟യെഹൂദന്മാർ (യോഹ, 10:33), ➟മഹാപുരോഹിതന്മാർ (യോഹ, 11:47), ➟കയ്യാഫാവ് (യോഹ, 11:50), ➟വാതിൽ കാവൽക്കാരത്തി (യോഹ, 18:17), ➟പീലാത്തോസ് (ലൂക്കൊ, 23:4), ➟ശതാധിപൻ (മർക്കൊ, 15:39), ➟ന്യായാധിപസംഘം (പ്രവൃ, 5:28). ➟അവൻ മനുഷ്യനാണെന്ന് ദൈവാത്മാവ് അമ്പതുപ്രാവശ്യം ആലേഖനംചെയ്ത് വെച്ചിട്ടുണ്ട്.
☛ ❛യേശു എന്ന ഒരു ജ്ഞാനിയായ മനുഷ്യൻ❜ എന്നാണ് സുപ്രസിദ്ധ യഹൂദാ ചരിത്രകാരനായ ഫ്ലാവിയസ് ജോസീഫസ് (𝟑𝟕-𝟏𝟎𝟎) ❛യഹൂദന്മാരുടെ പുരാതനത്വം❜ (𝐓𝐡𝐞 𝐉𝐞𝐰𝐢𝐬𝐡 𝐀𝐧𝐭𝐢𝐪𝐮𝐢𝐭𝐢𝐞𝐬) എന്ന തൻ്റെ കൃതിയിൽ യേശുവിനെപ്പറ്റി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത് [കാണുക: Antiquities of the Jews – Book XVIII, 3:3). ➟അപ്പൊസ്തലന്മാർക്കും ആദിമസഭയ്ക്കും മാത്രമല്ല; ➟ആദ്യനൂറ്റാണ്ടിൽ യേശുക്രിസ്തുവിനെ നേരിട്ട് കണ്ടവർക്കും കാണാത്തവർക്കും അവൻ ദൈവമായിരുന്നില്ല. ➟പിന്നെപ്പോഴാണ് അവൻ ദൈവമായത്❓
☛ ഉപസംഹാരം:
➦ ആദിമസഭയുടെ പ്രധാനികൾ എല്ലാവരും യെഹൂദന്മാരായിരുന്നു. ➟യെഹൂദന്മാർക്ക് സത്യേകദൈവമായ യഹോവയല്ലാതെ മറ്റൊരു ദൈവം സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലുമില്ല: (ആവ, 4:39). ➟അതിനാൽ യെഹൂദാ രാജ്യത്തിലെ ഗലീലാ ജില്ലയിലെ നസറെത്ത് പട്ടണത്തിൽ മറിയത്തിൻ്റെ മകനായി ജനിച്ചുജീവിച്ചുമരിച്ചിട്ട് ➟ദൈവം മരണത്തിൽനിന്ന് ഉയിർപ്പിച്ച് മനുഷ്യരുടെ രക്ഷിതാവായ കർത്താവും ക്രിസ്തുവുമായി തൻ്റെ വലങ്കയ്യാൽ ഉയർത്തിയ പുരുഷനായ യേശു അവർക്ക് ദൈവമായിരുന്നില്ല. ➟എന്നാൽ ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ അവസാനകാലത്തുതന്നെ ➟ദൈവപുത്രനായ യേശു മനുഷ്യനല്ല; ദൈവമാണെന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൻ്റെ ➟അസ്തിത്വവും (𝐄𝐱𝐢𝐬𝐭𝐞𝐧𝐜𝐞) ➟മനുഷ്യത്വവും (𝐇𝐮𝐦𝐚𝐧𝐢𝐭𝐲) ➟ക്രിസ്തുത്വവും (𝐂𝐡𝐫𝐢𝐬𝐭𝐡𝐨𝐨𝐝) ➟പുത്രത്വവും (𝐒𝐨𝐧𝐬𝐡𝐢𝐩) ➟കർത്തൃത്വവും (𝐋𝐨𝐫𝐝𝐬𝐡𝐢𝐩) ➟ചരിത്രപരതയും (𝐇𝐢𝐬𝐭𝐨𝐫𝐢𝐜𝐢𝐭𝐲) നിഷേധിക്കുന്ന കള്ളന്മാരും എതിർക്രിസ്തുക്കളും സഭയ്ക്കകത്ത് നുഴഞ്ഞുകയറിയതിൻ്റെ സൂചനകൾ ➟യോഹന്നാൻ്റെ ലേഖനത്തിലും ➟യൂദായുടെ ലേഖനത്തിലും കാണാം: (1യോഹ, 2:22; യുദാ 1:4). ➟ആദ്യകാല ജ്ഞാനവാദികളും (𝐏𝐫𝐨𝐭𝐨-𝐆𝐧𝐨𝐬𝐭𝐢𝐜𝐬) വിശേഷിച്ച് ➟ഡൊസെറ്റിസം (𝐃𝐨𝐜𝐞𝐭𝐢𝐬𝐦), ➟സെറിന്തൂസിന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ (𝐂𝐞𝐫𝐢𝐧𝐭𝐡𝐢𝐚𝐧𝐢𝐬𝐦) എന്നിവ പിന്തുടർന്നവരൊക്കെ അക്കാലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു. ➟അവർക്കൊക്കെയാണ് യോഹന്നാൻ ലേഖനം എഴുതിയത്: ➨❝ദൈവാത്മാവിനെ ഇതിനാൽ അറിയാം; യേശുക്രിസ്തു ജഡത്തിൽ വന്നു എന്നു സ്വീകരിക്കുന്ന ആത്മാവൊക്കെയും ദൈവത്തിൽനിന്നുള്ളതു.❞ (1യോഹ, 4:2). ➟യേശുക്രിസ്തു ആത്മാവായ ദൈവമല്ല; ജഡത്തിൽവന്നവൻ (മനുഷ്യൻ) ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കാത്തൻ ദൈവാത്മാവുള്ളവൻ അല്ലെന്നാണ് യോഹന്നാൻ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ➟യേശു മനുഷ്യനാണെന്ന് ഏറ്റവും അധികം പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത് യേശുവിൻ്റെ മാറിൽ ചാരിക്കിടന്നിട്ടുള്ള പ്രിയശിഷ്യനായ യോഹന്നാനാണ്. ➟യേശുക്രിസ്തുവിൻ്റെ ദൈവത്തെക്കുറിച്ചും അവൻ പഠിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്: (Rev, 1:6). ➟ഇന്നത്തെ സ്ഥിതി എന്താണെന്ന് ചോദിച്ചാൽ: ➟യേശു ആരാണ്; അല്ലെങ്കിൽ അവൻ്റെ അസ്തിത്വം (𝐄𝐱𝐢𝐬𝐭𝐞𝐧𝐜𝐞) എന്താണ്? ➟എന്ന് ചോദിച്ചാൽ വ്യക്തമായ ഒരു ഉത്തരം പറയാനില്ലാത്ത എല്ലാവർക്കും അവൻ ദൈവമോ, ദൈവത്തിൻ്റെ സൃഷ്ടിയോ ആണ്. ➨❝നിങ്ങൾ എന്നെ ആകട്ടെ എന്റെ പിതാവിനെ ആകട്ടെ അറിയുന്നില്ല; എന്നെ അറിഞ്ഞു എങ്കിൽ എന്റെ പിതാവിനെയും അറിയുമായിരുന്നു❞ എന്നാണ് യേശു യെഹൂന്മാരോട് പറഞ്ഞത്: (യോഹ, 8:19). ➟യേശു ആരാണെന്നറിയുന്നവൻ അവനിലൂടെ അവൻ പഠിപ്പിച്ച സത്യേകദൈവമായ (𝐇𝐨 𝐦𝐨𝐧𝐨𝐬 𝐚𝐥𝐞𝐭𝐡𝐢𝐧𝐨𝐬 𝐓𝐡𝐞𝐨𝐬 ⁃⁃ 𝐓𝐡𝐞 𝐨𝐧𝐥𝐲 𝐭𝐫𝐮𝐞 𝐆𝐨𝐝) പിതാവിനെ അറിയുകയും മഹത്വപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും: (യോഹ, 17:3). ➟അല്ലാത്തവർ, അവനെ ഏകദൈവമാക്കി ഏകസത്യദൈവമായ പിതാവിനെ തള്ളുകയോ, അവനെയും ദൈവമാക്കി ബഹുദൈവത്തിൽ വിശ്വസിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.
One thought on “ആദിമസഭയ്ക്ക് യേശുക്രിസ്തു ദൈവമായിരുന്നോ?”